हामी मानव भावना, प्रेम, घृणा, क्रोध आदिले भरिएका सामाजिक प्राणी हौं। भावनाहरू धेरै हदसम्म हाम्रो हृदयमा भण्डार गरिएका हुन्छन् र यी मानव जीवनको महत्त्वपूर्ण भाग पनि हुन्। हामी हाम्रो भावना व्यक्त गर्न को लागी जन्मेका हौ , तर कहिलेकाहीँ विभिन्न परिस्थिति को कारण हाम्रो भावनाहरु लाई लामो समय सम्म मन भित्रै दबाइरहन्छौ , जसले हामीलाई भविष्यमा कठिन परिस्थितिमा पुर्‍याउँदछ ।

जब म बच्चा थिएँ । म मेरो शिक्षकलाई घृणा गर्थे। म साना गल्तीहरूको लागि पिटिन्छु भन्ने डरले प्रश्न सोध्न डराउथिए। मेरो शिक्षकले मलाई माया गर्दैनन् भन्ने मलाई अक्सर लाग्थ्यो। म सधैं गल्ती गर्न डराउँथिए । म उनीसँग कहिल्यै जोडिएको महसुस गर्दिनाथिए । यही सोचले हरेक पटक म स्कुल जानबाट टाढिएँ । मैले मेरो आमाबाबुलाई यसबारे कहिल्यै गुनासो गरिन किनभने धेरैजसो समय वहाहरु आफ्नै समस्यामा अल्झिरहनु भएको हुन्थ्यो । घर र विद्यालय दुवैको अवस्था नाजुक थियो । मलाई लाग्थ्यो कि मैले कहिल्यै माया पाएको छैन । त्यसैले, बढ्दै जाँदा, मेरो भावनाहरू दमन गर्न थाले।

"व्यक्त नगरिएका भावनाहरू कहिल्यै मर्दैनन्। तिनीहरू जिउँदै गाडिएका हुन्छन र पछि कुरूप अवस्थामा बाहिर आउने गर्दछन।"-सिग्मन्ड फ्रायड

भरपर्दो र सहयोगी साथीहरू भए तापनि मैले आफ्ना समस्याहरू लुकाएँ। म आफ्ना लुकेका भावनाहरूलाई विश्वास गर्न र बाडफाड गर्न असमर्थ थिए । त्यसैले, वयस्कतामा म मेरो विगतको आघातमा बस्न थालें। वर्तमान क्षणमा मेरो प्रतिक्रिया विगतको प्रतिक्रिया थियो। म मेरा आमाबुवाको विगतको व्यवहारबाट न्याय गर्थें। त्यसैले, यसले मेरो जीवनमा जोडिएका व्यक्तिहरूसँगको मेरो सम्बन्धलाई असर गरिरहेको थियो। म आफ्नो विगतलाई छोड्न असमर्थ थिएँ।

धेरै मानिसहरूसँग आफ्नो विगतको विभिन्न डरलाग्दो अनुभवहरू रहेका छन् । नकारात्मक भावनाहरूलाई सधैंभरि गाड्न धेरै ऊर्जा चाहिन्छ। हाम्रा धेरैजसो ऊर्जाहरू यी भावनाहरूद्वारा प्रयोग भइरहेको छ जसले हामीलाई समय-समय निराश बनाइरहन्छ । यसले हामीलाई कुनैपनि सिर्जनसिल कार्य गर्न दिदैन त्यसैले, तिनीहरूको बारेमा सचेत हुनु, तिनीहरूलाई महसुस गर्नु, तिनीहरूलाई मुक्त गर्नु र आफैलाई निको पार्नु हाम्रो सबैभन्दा ठुलो दायित्व हो।

दबाइएका भावनाहरूलाई कसरी चिन्ने?

केही मानिसहरूलाई तिनीहरूको दबाइएका भावनाहरू पत्ता लगाउन गाह्रो हुन सक्छ किनभने तिनीहरू यसको बानी परिसकेका हुन्छन र तिनीहरू यो सामान्य सोच्दछन । धेरैजसो समय तिनीहरू अनजानमा त्यो भावनाबाट बच्न प्रयास गर्छन् जुन पछि गएर ठूलो समस्या हुनजान्छ । तपाईं आफ्नो भावनाहरू राम्ररी बुझ्न र आफैलाई शंका गर्न सक्षम हुनुहुन्न; यहाँ केहि लक्षणहरू छन् जसले तपाईंलाई दमित भावनाहरू पहिचान गर्न मद्दत गर्न सक्छ।

• कुनै स्पष्ट कारण बिना नै प्रायः तनावग्रस्त महसुस गर्नु,

• आफ्नो डरलाग्दो विगतका सम्झनाहरूले भरिपूर्ण हुनु र अक्सर त्यो अवस्थाको बारेमा सोच्नु,

• आफ्नो विगतको आघात वा घटनाको कारण मानिसहरूलाई विश्वास गर्न र विश्वास गर्न डराउनु,

• अतिसंवेदनशील हुनु र आफुलाई भएको हरेक सानो कुरामा दुखि र भावनात्मक हुनु।

• अरूसँग आफ्ना भावनाहरू बाँड्न लाई थोरै असुविधा र चिन्तित महसुस गर्नु,

• आफुले आफैलाई आफू जस्तो महसुस नगर्नु,

• आफैलाई र आफु लई चोट पुर्याउने मानिसहरूलाई क्षमा गर्न असमर्थ हुनु।

• जहिले पनि आफूलाई लागेको कुराबाट जोगिन र आफूलाई विचलित गर्ने प्रयास गर्नु,

यो किन हुन्छ?

यो प्रायः आफ्नो विगतका अनुभवहरूसँग सम्बन्धित छ। हाम्रो बाल्यकालका दिनहरूमा हामीलाई प्रायः हेरचाह र माया चाहिन्छ। यस्ता भावनाहरू बन्द भएपछी जब:-

• हाम्रो आमाबाबु/ हेरचाहकर्ताले हामि लई माया नगरेको र नचाहिने महसुस गराउँदछन ।

• हाम्रो हेरचाहकर्ताले हामीलाई अन्याय र बेवास्ता गर्दछन।

• हाम्रो सुनुवाइ वा वास्ता गरिदैन ।

• हाम्रा प्रियजनहरूले हामिलाई तुलना गर्छन् र सजाय दिन्छन्।

• हामीलाई बाल्यकालमा दुर्व्यवहार गरिन्छ।

• हाम्रो हेरचाहकर्ता/अभिभावकले विरलै हामि सँग समय बिताउनुहुन्छ।

• हामि एक निष्क्रिय परिवारमा हुर्कंछौ ।

भावनाहरू दबाइदा आउने समस्याहरू;

• आफ्नो विगतका अनुभवहरूको कारणले गर्दा आफ्ना प्रियजनहरूसँगको सम्बन्धलाई असर

गर्न सक्ने व्यक्तिहरूलाई अविश्वास गर्ने प्रवृत्ति हुन्छ।

• दु:ख र बेचैनी जस्ता अनुभूतिका कारण चिन्ता वा व्यथा जस्ता समस्याहरू उत्पन्न हुन सक्छन्।

• यसले वाकवाकी, थकान, निद्रा, र मेमोरी समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ।

• धेरै पटक निराश भएको कारणले तनाव निम्त्याउँछ।

• क्रोध, उदासी र शोक जस्ता भावनाहरूले रक्तचाप र आत्मसम्मानलाई असर गर्न सक्छ।

दमन गरिएका भावनाहरूबाट निको पार्ने तरिकाहरू;

• आत्मा -हेरचाहको अभ्यास गर्ने :- आफुलाई जे गर्दा खुशी लाग्छ त्यही गर्ने । आफैलाई शंका गर्न रोक्ने र आफ्नो पीडादायी विगतका अनुभवहरू बिर्सने कोसिस गर्ने । आफ्नो भावनाहरुलाई अँगाल्ने प्रयास गर्ने र आफ्नो बारेमा आफ्नो दृष्टिकोण परिवर्तन गर्ने । आफैलाई नियमित रूपमा जाँच गर्ने । आफैलाई थप समय र मूल्य दिने ।

• आफ्ना भावनाहरू कापीको पानामा लेख्ने :- आफुले आफैलाई सोधेर अहिले आफुले महसुसगरिरहेको कुरालाई कागजको टुक्रामा लेख्ने । आफ्नो सबैभन्दा पीडादायी अनुभवहरूको बारेमा लेख्ने र ती फँसेको ऊर्जाहरू छोड्ने ।

• जनताको निर्णयलाई बेवास्ता नगर्ने :- त्यस्ता मानिसहरूको कुरा सुन्न बन्द गर्ने जसले आफुलाई अन्याय गर्छन् र आफुलाई तल राख्छन्। ति मानिसहरुलाई भन्दा आफूलाई बढी प्राथमिकता दिने। आफ्नो शक्ति जान्ने र आफैलाई दयालु व्यवहार गर्ने ।

• क्षमा गर्न सिक्ने :- आफुलाई चोट पुर्याउने सबै मानिसहरूलाई माफ गर्ने , यसको मदतले आफ्नो विगतलाई दयापूर्वक हेर्न मद्दत गर्दछ। यसले नजिकका व्यक्तिहरूसँगको सम्बन्ध सुधार गर्न र चिन्ताबाट मुक्त गर्न मद्दत गर्दछ।

• कृतज्ञता अभ्यास गर्ने :- आफुसँग भएको सबै कुराको लागि आभारी हुन कोसिस गर्ने । सकारात्मक कृतज्ञताले नकारात्मक ऊर्जालाई सकारात्मकमा शुद्ध गर्न मद्दत गर्दछ। यसले भावनात्मक नियमनलाई सुधार गर्छ र मुडलाई सकारात्मक बनाउँछ ।

• समझदार बन्ने प्रयास गर्ने :- त्यो अप्रिय र डरलाग्दो भावनालाई स्वीकार गर्ने जुन समय-समयमा बेवास्ता गरिन्छ। दौडनु र बेवास्ता गर्नुको सट्टा आफैलाई राम्रो महसुस गराउन मद्दतको लागि समाधानको बाटो खोज्ने ।

मलाइ थाहा छ कि दबिएको भावानाहरुलाई बाहिर प्रस्फुटन गर्न त्यति सजिलो छैन किनभने यस्ता भावानाहरु हाम्रो मन मा बर्सौ देखि राज गरेर बसेका छन् तर पनि यदि कोसिस नै नगर्ने हो भने ति नाकारात्मक भावनाहरु झनै आफुलाई शक्तिसाली सम्झने छन् र झनै सदाका लागि राज गरिराख्ने छन् . त्यसै ले आजै देखि हामि त्यस्ता हाम्रा भावानाहरुलाई जारी देखि बाहिर निकाल्ने कोसिस गरौ ।

Alisha Ghimire