नेपाली साहित्यका आदिकवि भानुभक्त आचार्यको २१० औँ जन्मजयन्ती आज देश तथा विदेशका विभिन्न स्थानमा विविध कार्यक्रमको आयोजना गरी मनाइँदैछ ।
संस्कृत भाषामा लेखिएको अयोध्याका राजा रामको जीवनीलाई भावानुवादसहितको ‘रामायण’ प्रश्तुत गर्नुभएको थियो । उहाँले लेखेको रामायण अहिले पनि नेपालीहरूको घरघरमा सस्वर लय हालेर पाठ गरिन्छ । आदिकवि भानुभक्तले नेपाललाई भाषा, साहित्य र संस्कृतिमार्फत एकीकरण गर्नुभएको थियो ।
इ.स १८१४ जुलाई १३ (वि.सं. १८७४) का दिन तनहुँ जिल्लाको चुँदी राम्घ गाउँबाट जन्मिएका भानुभक्त आचार्यको जन्म एक विशेषाधिकार प्राप्त ब्राह्मण परिवारमा भएको थियो। उनका हजुरबुवा श्रीकृष्ण आचार्यले उनको शिक्षाको जिम्मा लिएका थिए भने उनका पिता धनञ्जय आचार्यले जनरल अमरसिंह थापाको नेतृत्वमा सरकारी अधिकारीका रूपमा काम गरेका थिए।
भानुभक्तको प्रारम्भिक जीवनको बारेमा थोरै मात्र जानकारी भए तापनि उनको कवि बन्ने यात्राको एक प्रभावशाली क्षणलाई उजागर गर्ने एउटा कथा छ। भनिन्छ, घाँस काट्ने व्यक्तिबाट तिनले प्रेरणा पाए, जसले चर्को गर्मी सहन नसकेर पनि समाजलाई फाइदा पुऱ्याउन मात्र समर्पित भएर इनार निर्माण गरिरहेका थिए। घाँस काट्नेको अटुट अठोट देखेर भानुभक्तलाई गहिरो प्रेरणा मिल्यो र उनको कवि बन्ने इच्छा जाग्यो ।
त्यस युगमा, साहित्य मुख्यतया संस्कृतमा रचिएको थियो, जसले यसको पहुँच शिक्षित ब्राह्मण जनसंख्यामा सीमित गरेको थियो। तर भानुभक्त आचार्यले नेपाली भाषामा लेख्ने निर्णय गरेर यो परम्परामा क्रान्ति ल्याए । यस महत्वपूर्ण निर्णयले नेपाली भाषा र साहित्य दुवैलाई आम जनसमुदायमाझ लोकप्रिय बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो ।
भानुभक्त आचार्यको योगदानले उनलाई तत्कालीन शासक राणा परिवारको समर्थन र प्रशंसा प्राप्त भयो। यसबाहेक, उनले महाकाव्य रामायणलाई नेपालीमा अनुवाद गर्ने कार्य गरे, यस श्रद्धेय ग्रन्थलाई संस्कृतमा निपुर्णता नभएका आम मानिसहरूको पहुँचमा पुर्याउने उनको इच्छाबाट मानिसहरु प्रेरित भए। भानुभक्त आचार्यको रामायणको अनुवाद एक उल्लेखनीय उपलब्धि बन्यो, जसले एक साहित्यिक व्यक्तित्वको रूपमा उनको स्थितिलाई अझ बलियो बनायो।
यसबाहेक भानुभक्त आचार्यको भगवान रामप्रति अगाध श्रद्धा थियो, जुन कुरा उनका रचना र लेखनमा झल्किन्छ । भगवान रामप्रतिको उनको अगाध श्रद्धा धेरैमा झल्कियो, जसले नेपाली साहित्यमा उनको लोकप्रियता र प्रभावलाई अझ बढायो ।
असार २९, २०८० मा प्रकाशित
